❌Cùng bố mẹ gỡ rối để xử lý một cuộc gây hấn, đánh nhau giữa hai trẻ

0
404

Thông thường khi nhìn thấy hai đứa trẻ giằng nhau đồ chơi hoặc xô đẩy, đánh nhau, phản ứng đầu tiên của bố mẹ thường sẽ là yêu cầu hoặc dọa dẫm con (phải đi về, không được đi chơi nữa…) phải nhường cho bạn, tách chúng ra bắt xin lỗi bạn dù chưa hiểu vấn đề là gì.

Những hành động này của bố mẹ thường xuất phát từ việc ngại ngần, xấu hổ với bố mẹ của trẻ kia, muốn chấm dứt tình trạng đánh nhau ngay mà không hề nghĩ đến cảm xúc của trẻ và vì sao trẻ lại hành động như vậy, xử lí thế nào để lần sau trẻ không hành động như thế nữa.

Hầu hết những xích mích và lần đụng tay đụng chân giữa trẻ nhỏ thường không nghiêm trọng nhưng có lẽ chính vì việc mỗi gia đình chỉ có 1-2 con nên yêu chiều, bảo vệ con thái quá nên bố mẹ rất lo lắng khi trẻ đụng tay đụng chân và sợ con mình sẽ có xu hướng dùng bạo lực lâu dài.

Thực sự thì khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ rất thấp nên trong trường hợp bị tức giận, thất vọng khi bị bạn tranh giành đồ chơi hay làm phiền, sử dụng tay chân gần như là hành động đầu tiên của trẻ. Việc bố mẹ xử lí không tốt trong những trường hợp này có thể sẽ khiến trẻ tức giận, thất vọng thêm và lần sau chúng tiếp tục sử dụng tay chân, có thể mạnh hơn hoặc lén lút hơn hoặc trở nên sợ hãi, không dám đòi hỏi quyền lợi của mình. Vì thế, Mầm Nhỏ xin gợi ý một quy trình để xử lí một cuộc xích mích, gây hấn giữa hai đứa trẻ hợp lí bao gồm các bước sau:

Dừng hành động và cách li trẻ
Công nhận cảm xúc của trẻ và cho trẻ thời gian bình tĩnh
Nói chuyện với trẻ để nắm bắt vấn đề
Hỏi trẻ cách xử lí hiệu quả hơn lần sau
Đưa ra gợi ý của bố mẹ để xử lí hiệu quả hơn lần sau
Xử lí hậu quả

DỪNG HÀNH ĐỘNG VÀ CÁCH LY TRẺ

Khi phát hiện ra hai đứa trẻ đang giằng co, đánh nhau, việc đầu tiên bố mẹ cần làm là tách chúng ra và nói câu ngắn gọn: “Mẹ không cho phép con đánh bạn. Đánh sẽ đau”. Không chỉ trích hành vi của trẻ, không căn vặn kiểu như “Sao con lại đánh bạn?”, “Con hư quá!”. Đơn giản chỉ thể hiện cho trẻ hiểu đánh nhau là hành vi không được chấp nhận và bạn sẽ dừng hành động đó dù trẻ muốn hay không, dù bạn phải lôi trẻ đi. Sau đó, đưa hai trẻ ra xa nhau ra hai góc và đến bước tiếp theo.

CÔNG NHẬN CẢM XÚC VÀ CHO TRẺ THỜI GIAN BÌNH TĨNH

Công nhận và gọi tên cảm xúc, cho trẻ thời gian để xử lí cảm xúc một cách tích cực là một việc rất đơn giản nhưng luôn bị bố mẹ bỏ quên. Có lẽ bởi vì bố mẹ chưa hiểu vai trò của cảm xúc với hành vi của trẻ, chính cảm xúc quyết định hành vi: khi tức giận chúng sẽ la hét, ăn vạ, khi vui vẻ chúng sẽ hợp tác. Cảm xúc không đáng sợ, cái đáng sợ là cách trẻ thể hiện cảm xúc đó: khi tức giận chúng sẽ la hét hay đánh bạn, ném đồ. Vì thế, việc trẻ giằng co với đứa trẻ khác cũng xuất phát từ cảm xúc của chúng: tức giận hoặc thất vọng vì bị mất đồ chơi, bị làm phiền…. Việc đầu tiên bố mẹ cần làm chính là công nhận cảm xúc của trẻ để chúng hiểu nguyên nhân đằng sau hành động của mình và hiểu hơn về cảm xúc của mình, cách kiểm soát cảm xúc.

Sau một trận giằng co, có những trẻ sẽ khóc, có trẻ không, điều này phụ thuộc vào cả tính cách của trẻ và vị thế của chúng trong trận giằng co đó (bị làm phiền hay là kẻ đi làm phiền). Nếu trẻ khóc thì hãy để cho chúng khóc thoải mái. Khóc là cách xử lí cảm xúc tích cực nhất, hòa bình nhất. Nếu bạn không cho trẻ khóc, chúng sẽ tìm cách la hét, khua khoắng tay chân và nhiều cách tệ hại hơn.

Nếu như bạn và con đang ở nơi công cộng, bạn có thể cho con ra ngoài tránh xa chỗ đông người một chút để con có thể khóc thoải mái mà không ảnh hưởng nhiều đến mọi người. Những người đã có con và hiểu con trẻ sẽ thông cảm với bạn và trẻ, còn những người không thông cảm thì cứ kệ họ. Lúc con khóc bạn có thể ngồi bên cạnh, chỉ yên lặng là ôm con hoặc nhìn con khóc, hoặc bạn có thể nói vài câu an ủi với con, ví dụ:

“Con cứ khóc đi, mẹ sẽ ngồi đây đợi, khi nào con bình tĩnh lại thì mẹ con mình nói chuyện nhé.”

Thường trẻ khóc sau một trận đánh nhau với bạn thì trước đó không có vấn đề gì với bố mẹ như kiểu trẻ khóc lóc ăn vạ nên bố mẹ có thể khá bình tĩnh để xử lí cảm xúc cho con. Bố mẹ lưu ý không nên yêu cầu trẻ nín khóc sẽ chỉ làm con thêm căng thẳng/sợ và khóc to thêm, bố mẹ sẽ không chỉ mệt mỏi vì con khóc mà còn mệt mỏi vì con không nghe lời mình, mình không xử lí được tình huống, không “kiểm soát” được con, cảm giác bất lực.

Sau khi trẻ đã bình tĩnh trở lại và khóc nhỏ hơn hoặc ngừng khóc, hãy bắt đầu nói chuyện với con:

“Bây giờ con bình tĩnh hơn chưa, mẹ con mình cùng nói chuyện xem vấn đề là gì và chúng mình cùng giải quyết nhé”

Nếu trẻ vẫn vừa khóc vừa nói thì hãy yêu cầu trẻ dừng nói và cho trẻ thời gian để khóc tiếp vì cảm xúc của trẻ vẫn chưa xử lí xong. Hãy nói với trẻ:

“Con vẫn đang chưa bình tĩnh, con cứ khóc tiếp đi, bao giờ con thấy bình tĩnh thì mẹ con mình nói chuyện nhé”
hoặc
“Con cứ vừa khóc vừa nói thì mẹ không hiểu gì đâu. Mà mẹ không hiểu thì không thể giúp con được.”

Hãy nói với giọng bình thường và bình tĩnh, không sốt ruột cũng không cáu giận, việc bạn đang làm cực kì quan trọng để giúp trẻ xử lí cảm xúc của mình.

NÓI CHUYỆN VỚI TRẺ ĐỂ TÌM HIỂU VẤN ĐỀ LÀ GÌ

Thông thường, dù bố mẹ có ngồi gần và quan sát cũng thường khó nắm bắt từ đầu đến cuối nguyên nhân khiến trẻ xung đột với nhau và dẫn đến động tay động chân. Có khi bạn nghĩ là do trẻ kia lấy đồ chơi nên bé mới tức giận nhưng đôi khi lại chỉ là do bé kia ngồi lên chỗ bé chuẩn bị xếp. Vì thế, đừng tự suy luận vấn đề dù bạn tưởng mình đã hiểu rõ, hãy nói chuyện với trẻ để hiểu trẻ nghĩ gì, vì sao và cũng là cơ hội để trẻ nhìn nhận lại quá trình và hành động của mình sau đó mới chấp nhận nghe bố mẹ khuyên can. Với trẻ dưới 3 tuổi và khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ còn kém, bạn có thể bỏ qua bước này hoặc diễn đạt câu chuyện theo ý hiểu của bạn và hỏi trẻ xem có đúng không.

Điều quan trọng nhất khi tìm hiểu vấn đề là kiên quyết không nghe trẻ đổ lỗi và thanh minh. Nếu trẻ nói “Anh ấy cướp đồ chơi của con rồi đánh con trước” hãy nhẹ nhàng bảo trẻ “Mẹ cần biết vấn đề là gì” và yêu cầu trẻ kể chi tiết từ đầu, bỏ qua những câu trẻ thêm vào để thể hiện cảm xúc của mình và nhắc lại từng câu trẻ nói để xem bạn đã hiểu đúng vấn đề chưa, để trẻ được nhìn nhận lại vấn đề của mình, có thể biết mình sai ở đâu. Ví dụ:

“Con đang xúc hạt muồng thì bạn lấy mất cái xe chở hạt muồng của con”
thì hãy hỏi lại
“Con đang cầm cái xẻng xúc hạt muồng và để cái xe tải ở bên cạnh thì bạn lấy cái xe tải có phải không?”

Trẻ thường nghĩ món đồ chúng đã cầm qua, để bên cạnh và đang không chơi đến thì vẫn là của chúng, trẻ khác không được lấy đi mất. Nhưng ở một sân chơi chung, việc này là hoàn toàn dễ hiểu, chỉ cần là món đồ trẻ đang không cầm trên tay, trẻ khác có thể lấy. Vì thế, bố mẹ cần một chút tinh ý để phát hiện ra vấn đề trong lời nói của trẻ.

Trong trường hợp hai đứa trẻ đang gây chiến với nhau đều đang ở dưới sự trông nom của bạn (2 anh chị em hoặc con bạn và đứa trẻ bạn của con bạn), hãy hỏi chuyện cả hai đứa để hiểu câu chuyện bắt đầu như thế nào, khớp với lời kể của cả hai. Bạn nên nói chuyện với cả hai đứa một lúc, sau khi đứa này nói xong thì hỏi đứa kia có đúng như thế không, nó có đưa ra được giải thích lí do vì sao nó làm thế không. Ví dụ:

“Con đang chơi lego thì anh đá bóng vào tòa tháp của con.”
“Oke, thế là con đang chơi lego thì có một quả bóng bay vào tòa tháp của con từ phía anh có đúng không?”
Hãy để trẻ công nhận sau đó hỏi đứa thứ hai:
“Vì sao quả bóng lại bay từ phía con vào tòa tháp của em?”

Trẻ có thể sẽ giải thích là chúng không cố ý, chúng lỡ tay hoặc có lí do gì đó khác. Nếu hai đứa trẻ không mâu thuẫn với nhau về việc giải thích đó thì tiếp tục nói chuyện với cả hai. Nếu chúng không thể thống nhất và sa vào một cuộc tranh cãi khác, hãy tách riêng từng đứa ra và nói chuyện với từng đứa một, trong khi đứa kia ở phòng khác hoặc không được phép lên tiếng.

Nếu câu chuyện của chúng lệch nhau quá nhiều và bạn không thể chắp nối ra một câu chuyện chung, hãy đưa ra phán quyết cuối cùng luôn: “hai đứa không thể nói rõ ràng chuyện gì đã xảy ra nên mẹ không thể phân xử được, phạt mỗi đứa chơi một góc không được chơi chung với nhau nữa”. Thông thường, đây là hình phạt có vẻ nhẹ nhàng nhất nhưng là đau khổ nhất với trẻ vì chúng luôn có nhu cầu có đồng bọn để chơi cạnh nhau hoặc chơi cùng nhau. Vì thế, bạn có thể ngó lơ đi một lúc sẽ thấy chúng tự động quay về chơi với nhau.

Tuy nhiên, bạn không nên quá lạm dụng cách xử lí này mỗi lần trẻ gây hấn với nhau vì có thể vai bị hại luôn luôn là một trẻ và chúng sẽ dần cảm thấy mình bị yếu thế, không có ai bảo vệ mình, sẽ tự ti và ganh tị với đứa kia, nhất là khi đó là hai anh em trong nhà. Vì thế, sau khi đưa ra cách xử lí đó bạn cần quan sát thêm thái độ của trẻ, nếu chúng vui vẻ và chơi tái hợp với nhau và ít gây sự hơn thì tốt, còn nếu tần suất chiến tranh vẫn liên miên thì bạn cần để ý hơn mỗi khi trẻ chơi với nhau để thực sự hiểu vấn đề giữa chúng là gì.

HỎI TRẺ CÁCH XỬ LÍ TỐT HƠN CHO LẦN SAU

Sau khi đã hiểu câu chuyện và nguồn cơn vấn đề, bạn cần giúp trẻ tìm ra những cách để chúng có thể dùng lần sau mà không cần đến bạo lực. Đầu tiên, hãy hỏi chúng những câu sau:
Con bị bạn đánh con sẽ cảm thấy thế nào?
Con nghĩ lúc bạn bị con đánh bạn sẽ cảm thấy thế nào?
Bạn mà bị đau thì con cảm thấy thế nào? Con có muốn bạn đau, bạn buồn không?

Khi đánh nhau thường trẻ chỉ bùng phát cảm xúc tức giận trong lòng chúng mà thường không nghĩ đến hậu quả của hành động đó. Vì thế, khi cơn tức giận đã đi qua, lúc này trẻ có thể bình tĩnh nhìn nhận lại hành động của mình và hậu quả của nó với người khác. Hãy công nhận những câu trả lời của con và giúp con nhìn nhận ra vấn đề của mình, giúp trẻ hiểu rằng chúng không muốn và cố tình làm đau người khác, làm đau người khác chúng sẽ buồn và đó là do chúng chưa biết cách nào để xử lí tốt hơn trong trường hợp đó. Điều quan trọng bố mẹ cần nhớ là không dán nhãn con là “hư hỏng”, “bạo lực” vì hành động đánh nhau với bạn. MỘT ĐỨA TRẺ CÓ HÀNH ĐỘNG BẠO LỰC LÀ MỘT ĐỨA TRẺ ĐANG ĐAU ĐỚN, SỢ HÃI HOẶC CÓ CẢM GIÁC BỊ BỎ RƠI và chưa được học cách kiểm soát và xử lí cảm xúc tích cực.

Sau đó, hãy chỉ cho bé những cách để lần sau có thể xử lí cảm xúc và vấn đề của mình một cách tốt hơn. Bạn có thể hỏi trẻ:
“Đánh bạn thì bạn sẽ đau và buồn mà mình cũng chẳng vui vẻ gì nhỉ? Lần sau nếu con bị bạn giằng mất đồ chơi thì mình nên làm thế nào nhỉ?”

Hãy phân tích cho trẻ tính khả quan trong những phương án của trẻ. Bạn nên hỏi trẻ trước khi bạn đưa ra lời khuyên cho trẻ vì vấn đề là của trẻ, chúng hiểu rõ nhất cách xử lí chúng như thế nào, chúng có thể đưa ra những phương án bạn không thể ngờ đến, đơn giản mà hiệu quả. Và quan trọng nhất, việc này sẽ khiến trẻ phải suy nghĩ, phải tư duy, phải tìm cách giải quyết vấn đề, phát triển kĩ năng “problem – solving” cho trẻ. Hơn nữa, việc đó cũng sẽ giúp trẻ sẵn sàng chấp nhận nghe những ý kiến của bạn sau đó hơn.

ĐƯA RA NHỮNG PHƯƠNG ÁN/ GỢI Ý CỦA BỐ MẸ ĐỂ ÁP DỤNG LẦN SAU

Khi bạn đưa ra những gợi ý cho con để lần sau xử lí vấn đề, hãy tùy vào từng trường hợp cụ thể nhưng nên chú ý đến các phương án sau:

– Chơi một mình trong phòng đóng cửa lại để anh/ em không làm phiền (nếu vấn đề thường là do anh chị em làm phiền bé)
– Đẩy bạn ra nếu bạn định đánh, tránh bạn đi và đi tìm người trợ giúp là cô giáo, bố mẹ hoặc một người lớn nào đó. Bạn không nên dạy bé nên im lặng khi bị bạn đánh hay chịu trận mà hãy dạy bé đẩy bạn ra, bảo vệ mình, với sức của bé chỉ đẩy bạn ra sẽ không làm bạn bị thương.
– Giữ những đồ mình cần chơi trong tầm tay và hiểu rằng những thứ mình không cầm ở những khu vui chơi công cộng thì bạn khác sẽ được lấy và đó không phải là lỗi của bạn

Sau đó, hãy thống nhất lại ý kiến của bạn và trẻ, để trẻ chọn từ 3-5 phương án mà chúng có thể sử dụng cho lần sau nếu chúng rơi vào tình huống tương tự và tự nhắc lại những phương án đó.

XỬ LÍ HẬU QUẢ TRẬN CHIẾN VỪA XONG

Bạn cần nhớ một điều rằng khi trẻ có hành vi sai, chúng cần học cách SỬA CHỮA NHỮNG SAI LẦM CỦA MÌNH, CHỨ KHÔNG PHẢI LÀ TRẢ GIÁ CHO NHỮNG SAI LẦM ĐÓ. Vì thế, bạn không nên xoáy sâu vào sai lầm của trẻ, làm tăng thêm cảm giác tội lỗi của trẻ mà cần hướng trẻ đến cách xử lí hậu quả. Ví dụ:

– Oke, giờ mình đã biết lần sau nếu bị bạn giằng đồ chơi thì nên làm thế nào nhưng bây giờ thì bạn đang rất đau và buồn sau khi bị mình đánh. Con nghĩ xem mình có thể làm gì bây giờ không?
– Vậy là lần sau nếu muốn chơi với anh lúc anh đang tập trung chơi thì mình nên hỏi anh trước hoặc nhờ mẹ giúp nhưng bây giờ anh đang rất buồn khi tòa tháp xếp cả buổi bị đổ. Mình nên làm gì bây giờ nhỉ?
Tương tự như việc đưa ra cho con gợi ý để xử lí vấn đề lần sau, bạn hãy hỏi ý kiến con trước rồi mới đưa ra phương án của mình. Các phương án nên chú trọng đến xin lỗi, ôm, vẽ tranh tặng bạn, tặng bạn một món quà xin lỗi…, tóm lại là giải quyết nhu cầu tinh thần và kết nối trẻ lại với nhau. Bạn nên làm cùng trẻ, cùng đến xin lỗi, cùng ôm hoặc làm trước để làm mẫu cho trẻ nếu trẻ còn ngại ngần nhé!

 MỘT SỐ LƯU Ý

Theo các nhà tâm lí học, hành động đánh, cắn, đá là hoàn toàn bình thường ở trẻ từ 1-3 tuổi nhưng thời thơ ấu chính là thời gian để trẻ học từ bỏ các hành vi bản năng này và không sử dụng bạo lực. Những đứa trẻ có xu hướng sử dụng bạo lực nhiều thường do chúng không học được cách nào khác xử lí cảm xúc tốt hơn khi chúng tức giận, thất vọng. Việc bố mẹ sử dụng bạo lực với trẻ hay có hành động trả đũa như đánh lại trẻ khi bị trẻ cắn, đánh để trẻ hiểu hành động đó khiến người khác đau vô tình lại khiến trẻ hiểu rằng BẠO LỰC LÀ HÀNH VI ĐƯỢC CHẤP NHẬN. Mỗi khi thấy những trường hợp đánh nhau, sử dụng bạo lực bố mẹ cũng nên tỏ rõ quan điểm, giải thích cho bé hiểu và khuyến khích bé chia sẻ với những người bị thương. Lúc ở nhà bố mẹ cũng không nên cho bé xem thời sự, phim ảnh có hình ảnh bạo lực, kể cả là hoạt hình.

Sau mỗi trận đánh nhau của trẻ và được bố mẹ xử lí hợp lí, chúng có thể trẻ sẽ hiểu hành động của chúng là sai và hối hận nhưng bạn đừng hi vọng lần sau trẻ sẽ ngay lập tức dừng lại khi tức giận, không đánh bạn nữa. Bởi vì việc kiểm soát cảm xúc là vô cùng khó và trẻ cần có thời gian để thực hành điều này, nếu như mỗi lần trẻ xung đột với bạn bè đều được xử lí bằng sự kiên nhẫn và thấu hiểu của bố mẹ.

Ngoài ra, nếu con bạn có một cuộc đánh nhau, gây sự với bạn bè, người khác mà bạn không xử lí trực tiếp (ví dụ ở trường, lúc người khác trông bé) thì bạn nên hỏi chi tiết cô giáo, người trông bé cách họ đã xử lí khi bé đánh nhau. Sau đó, bạn nên làm tiếp các bước từ tìm hiểu vấn đề như trên để giúp bé nhận thức vấn đề tốt hơn, nhất là khi người xử lí trước đó không xử lí thỏa đáng. Bạn cũng có thể thẳng thắn bày tỏ với bé bạn không đồng ý với cách hành xử đó, người đó xử lí không đúng ở đâu. Việc này sẽ giúp bé hiểu vấn đề rõ ràng hơn. Không bao giờ nên tỏ ra vui mừng, đồng tình vì con mình biết đánh bạn, không bị bạn bắt nạt.